Private Writing AssistantActief of passief: wat gebruik je?
Schrijf standaard actief, want een actieve zin zegt wie wat doet. Kies de lijdende vorm als degene die handelt onbekend, onbelangrijk of vanzelfsprekend is, of als het ding waar iets mee gebeurt je lezer het meest interesseert. De lijdende vorm wordt pas een probleem als hij verbergt wie verantwoordelijk is.
Wat het verschil is
In een actieve zin doet het onderwerp iets: “De accountant vond drie fouten.” In een passieve zin, de lijdende vorm, ondergaat het onderwerp de handeling: “Er werden drie fouten gevonden door de accountant”, of gewoon: “Er werden drie fouten gevonden.”
Bijna elke taal kent zoiets, al niet altijd met dezelfde grammatica. De ene taal gebruikt een hulpwerkwoord met een voltooid deelwoord, zoals “worden” en “zijn” in het Nederlands, een andere een wederkerend werkwoord of een onpersoonlijk “men”. De vraag erachter is overal dezelfde: noemt de zin wie handelde, en maakt hij die tot onderwerp?
Waarom actief de standaard is
Lezers zoeken in een zin naar twee dingen: wie handelde, en wat deed die. De bedrijvende vorm maakt de handelende persoon tot onderwerp, zodat de lezer die als eerste tegenkomt. De lijdende vorm haalt hem van die plek, verder de zin in, of laat hem helemaal weg, zodat de lezer moet raden.
Het besluit om de lancering uit te stellen is genomen nadat er zorgen werden geuit over de testresultaten.
We hebben de lancering uitgesteld omdat het testteam zich zorgen maakte over de resultaten.
De tweede versie is nauwelijks korter, maar beantwoordt de vragen die een lezer daarna zou stellen: wie besliste er, en wie maakte zich zorgen? Er valt ook makkelijker op te reageren.
Wanneer de lijdende vorm de juiste keuze is
De lijdende vorm is geen fout. Hij verschuift de aandacht, en in vier situaties is hij de eerlijke keuze:
- De handelende persoon is onbekend. “Vannacht is het raam ingegooid.” Je weet niet wie het deed, en iemand verzinnen zou erger zijn.
- De handelende persoon doet er niet toe. “De monsters werden bewaard bij 4 °C.” De lezer heeft de temperatuur nodig, niet de naam van de laborant.
- De handelende persoon is vanzelfsprekend. “Ze werd in 2019 gekozen.” Kiezers kiezen mensen; dat erbij zeggen voegt niets toe.
- Het onderwerp van je tekst ondergaat de handeling. In een alinea over een contract houdt “Het contract is vrijdag getekend” het contract vooraan, waar de aandacht van de lezer al is. In het Nederlands kan dat vaak ook actief, omdat je het lijdend voorwerp vooraan mag zetten: “Het contract hebben we vrijdag getekend.”
Wetenschappelijke en juridische teksten gebruiken de lijdende vorm daarom vaak, en lezers in die vakgebieden verwachten hem ook. In sommige talen, zoals het Indonesisch en het Maleis, is de lijdende vorm ook in alledaagse teksten gewoon; daar wegen de vier toetsen hierboven zwaarder dan een vaste standaard.
Wanneer het een probleem wordt
De lijdende vorm wordt een probleem als hij verantwoordelijkheid verbergt die de lezer moet kennen. “Er zijn fouten gemaakt” is het bekende voorbeeld: het geeft toe dat er iets misging zonder te zeggen wie het deed, en meestal is het precies daarom zo geschreven.
In werkmails gebeurt hetzelfde per ongeluk. “De factuur wordt volgende week verstuurd” klinkt prima, totdat de factuur niet komt en niemand weet wiens taak het was. Gaat een zin over een taak, een besluit of een fout, dan heeft de lezer bijna altijd een naam nodig. Andere constructies verbergen de handelende persoon op dezelfde manier: “er zijn fouten gebeurd”, “er is besloten” of een onpersoonlijk “men”.
Zo maak je van passief actief
- Zoek de handelende persoon: vraag je af wie het eigenlijk deed. Vaak verstopt die zich in een “door …” in de zin.
- Maak die persoon het onderwerp en zet hem vooraan.
- Zet het werkwoord in de bedrijvende vorm en controleer of de zin nog hetzelfde zegt.
Uw aanvraag is beoordeeld en het bedrag zal binnen vijf dagen worden teruggestort.
We hebben uw aanvraag beoordeeld en storten het bedrag binnen vijf dagen terug.
Vind je geen handelende persoon, of zou het noemen ervan misleiden, laat de lijdende vorm dan staan. Dan werkt de test, hij faalt niet.
Een snelle controle voor je verstuurt
Loop je concept door op zinnen met “wordt”, “werd”, “is … gedaan” of “zal worden” plus een handeling. Vraag je bij elke zin af of de lezer moet weten wie er handelt. Zo ja, herschrijf de zin. Zo nee, laat hem staan.
Wil je een tweede versie om mee te vergelijken? Selecteer de zin in Private Writing Assistant, klik op Herschrijven en kies Vloeiend of Professioneel. Je krijgt een nieuwe formulering met de wijzigingen gemarkeerd, in de taal waarin je schreef, en jij bepaalt wat je houdt. Ons artikel over hoe lang een zin mag zijn behandelt de andere veelvoorkomende reden waarom een zin moeilijk leest.
Private Writing Assistant controleert en herschrijft tekst in 101 talen met Chrome Built-in AI, op je eigen computer. Gratis, en je hebt geen account nodig.
