Private Writing Assistantمعلوم یا مجهول: کدام را به کار ببریم؟
هر جا خواننده باید بداند چه کسی چه کرد، کننده را نام ببرید؛ این معمولاً یعنی جملهٔ معلوم. مجهول را وقتی به کار ببرید که کننده ناشناخته، بی‌اهمیت یا بدیهی است، یا وقتی چیزی که کار بر آن انجام شده همان چیزی است که برای خواننده مهم است. مجهول فقط وقتی مشکل می‌شود که مسئول کار را پنهان کند.
فرقشان چیست؟
در جملهٔ معلوم، نهاد کار را انجام می‌دهد: «حسابرس سه خطا پیدا کرد.» در جملهٔ مجهول، نهاد کار را می‌پذیرد: «سه خطا پیدا شد.» در نثر اداری فارسی ساختار دیگری هم رایج است: «نسبت به رفع خطاها اقدام گردید»، که همان مجهول است با لباسی رسمی‌تر.
تقریباً هر زبانی راهی برای این کار دارد، هرچند با دستور متفاوت: فعل کمکی «شدن»، صیغهٔ خاص، یا ساختی غیرشخصی. پرسش پشت همه یکی است: آیا جمله می‌گوید چه کسی کار را کرد، و آیا او را نهاد جمله می‌کند؟
چرا معلوم پیش‌فرض است
خواننده در هر جمله دنبال دو چیز است: چه کسی، و چه کرد. جملهٔ معلوم کننده را نهاد جمله می‌کند، پس خواننده همان اول با او روبه‌رو می‌شود. مجهول کننده را از این جایگاه بیرون می‌برد یا یکسره حذف می‌کند، و خواننده باید خودش حدس بزند.
تصمیم به تعویق راه‌اندازی پس از آنکه نگرانی‌هایی دربارهٔ نتایج آزمون مطرح گردید، اتخاذ شد.
راه‌اندازی را عقب انداختیم، چون تیم تضمین کیفیت دربارهٔ نتایج آزمون نگران بود.
نسخهٔ دوم کمی کوتاه‌تر است، اما به دو پرسشی که خواننده بعد از آن می‌پرسد جواب می‌دهد: چه کسی تصمیم گرفت، و چه کسی نگران بود. جواب دادن به آن هم آسان‌تر است.
کی مجهول انتخاب درستی است
مجهول غلط نیست. ابزاری است برای جابه‌جا کردن توجه، و در چهار موقعیت انتخاب صادقانه است:
- کننده ناشناخته است. «شیشه دیشب شکسته شد.» نمی‌دانید چه کسی شکست، و ساختن یک مقصر بدتر است.
- کننده اهمیتی ندارد. «نمونه‌ها در دمای ۴ درجه نگهداری شدند.» خواننده دما را لازم دارد، نه نام دستیار آزمایشگاه را.
- کننده بدیهی است. «او در سال ۲۰۱۹ انتخاب شد.» رأی‌دهندگان انتخاب می‌کنند؛ گفتنش چیزی اضافه نمی‌کند.
- موضوع اصلی همان چیزی است که کار بر آن انجام شده. در بندی دربارهٔ یک قرارداد، «قرارداد جمعه امضا شد» قرارداد را جلو نگه می‌دارد، همان جایی که توجه خواننده هست.
متن‌های علمی و حقوقی به همین دلایل زیاد از مجهول استفاده می‌کنند، و خوانندگان این حوزه‌ها هم انتظارش را دارند. در بعضی زبان‌ها، مثل اندونزیایی و مالایی، مجهول در نوشته‌های روزمره هم رایج است؛ آنجا چهار آزمون بالا از هر قاعده‌ای دربارهٔ پیش‌فرض مهم‌ترند.
کی مشکل می‌شود
مجهول وقتی مشکل می‌شود که مسئولیتی را پنهان کند که خواننده باید از آن خبر داشته باشد. «اشتباهاتی صورت گرفت» نمونهٔ معروفش است: می‌پذیرد که چیزی خراب شده، بی‌آنکه بگوید چه کسی، و معمولاً دقیقاً به همین دلیل این‌طور نوشته شده.
همین اتفاق در نوشته‌های کاری ناخواسته هم می‌افتد. «فاکتور هفتهٔ آینده ارسال خواهد شد» خوب به نظر می‌رسد، تا وقتی که فاکتور نمی‌رسد و کسی نمی‌داند کار چه کسی بوده. اگر جمله‌ای وظیفه، تصمیم یا اشتباهی را توصیف می‌کند، خواننده تقریباً همیشه یک نام لازم دارد. ساخت‌های دیگر هم کننده را همین‌طور پنهان می‌کنند: «اشتباهاتی رخ داد»، «تصمیم بر این شد»، یا «می‌گویند» بی‌آنکه معلوم باشد چه کسی.
چطور مجهول را معلوم کنیم
- کننده را پیدا کنید. بپرسید واقعاً چه کسی این کار را کرد. اگر «توسط» یا «به وسیلهٔ» بعد از فعل مجهول دیدید، نشانهٔ خوبی است: این ساخت گرته‌برداری از انگلیسی است و در نثر پاکیزهٔ فارسی کنار گذاشته می‌شود.
- کننده را نهاد جمله کنید و آن را اول بیاورید.
- فعل را به صورت معلوم بنویسید و بررسی کنید که جمله هنوز همان معنا را دارد.
درخواست شما بررسی گردید و وجه مسترد ظرف پنج روز پرداخت خواهد شد.
درخواستتان را بررسی کردیم و پولتان را ظرف پنج روز برمی‌گردانیم.
اگر کننده‌ای پیدا نکردید، یا نام بردن از آن گمراه‌کننده است، مجهول را نگه دارید. این یعنی آزمون کار کرده، نه اینکه شکست خورده.
یک بررسی سریع پیش از ارسال
پیش‌نویس‌تان را برای جمله‌هایی که با «شد»، «گردید»، «خواهد شد» یا «صورت گرفت» تمام می‌شوند مرور کنید. برای هر کدام بپرسید آیا خواننده باید بداند چه کسی کار را انجام می‌دهد. اگر باید بداند، آن را بازنویسی کنید. اگر نه، دست به آن نزنید.
اگر نسخهٔ دیگری برای مقایسه می‌خواهید، جمله را در Private Writing Assistant انتخاب کنید، «بازنویسی» را بزنید و «روان» یا «حرفه‌ای» را برگزینید. نسخهٔ تازه‌ای با تغییرات برجسته‌شده می‌گیرید، به همان زبانی که نوشته‌اید، و تصمیم با خودتان است. نوشتهٔ ما دربارهٔ اینکه یک جمله چقدر باید بلند باشد دلیل رایج دیگرِ سخت‌خوان بودن جمله را بررسی می‌کند.
Private Writing Assistant متن را در ۱۰۱ زبان با Chrome Built-in AI روی رایانه خودتان بررسی و بازنویسی می‌کند. رایگان است و حساب کاربری نمی‌خواهد.
