አጻጻፍ · 30 ኦክቶበር 2026

ገቢራዊ ወይስ ተገብሮ ዓረፍተ ነገር: የትኛውን መጠቀም አለብዎት?

ጸሐፊ፦ PWA Team

ልዩነቱ ምንድን ነው?

በገቢራዊ ዓረፍተ ነገር ውስጥ ባለቤቱ ድርጊቱን ይፈጽማል: «ኦዲተሩ ሦስት ስህተቶችን አገኘ።» በተገብሮ ዓረፍተ ነገር ውስጥ ባለቤቱ ድርጊቱን ይቀበላል: «ሦስት ስህተቶች በኦዲተሩ ተገኙ»፣ ወይም በቀላሉ «ሦስት ስህተቶች ተገኙ።»

አብዛኞቹ ቋንቋዎች ይህን የሚያደርጉበት መንገድ አላቸው፤ ሰዋስዉ ግን ሁልጊዜ አንድ አይደለም። በአማርኛ «ተ-» ቅድመ ቅጥያ ይሠራዋል (ሰበረ → ተሰበረ)፤ እንግሊዝኛ «be» እና ቦዝ አንቀጽ ይጠቀማል፤ ሌሎች ቋንቋዎች ደግሞ ግላዊ ያልሆነ «ሰው» ወይም «እነሱ» ይጠቀማሉ። በአማርኛ ተገብሮ የተለመደና ተፈጥሯዊ ነው፤ ገቢራዊ ግሡም ራሱ ፈጻሚውን ይይዛል («አዘገየን» = እኛ አዘገየን)፣ ስለዚህ ፈጻሚውን መጥቀስ ተጨማሪ ቃል አይጠይቅም። ከጀርባው ያለው ጥያቄ ግን በሁሉም ቦታ አንድ ነው: ዓረፍተ ነገሩ ድርጊቱን የፈጸመውን ይጠራል?

ገቢራዊ ለምን ነባሪ ሆነ?

አንባቢዎች በዓረፍተ ነገር ውስጥ ሁለት ነገሮችን ይፈልጋሉ: ማን፣ እና ምን አደረገ። ገቢራዊ ዓረፍተ ነገር ፈጻሚውን በባለቤትነት ወይም በግሡ ቅጥያ ውስጥ ይይዛል። ተገብሮ ደግሞ ፈጻሚውን ወደ «በ…» ሐረግ ይገፋዋል ወይም ጨርሶ ይተወዋል፤ ስለዚህ አንባቢው ራሱ መገመት ይኖርበታል።

ሁለተኛው ቅጂ ብዙም አያጥርም፤ ነገር ግን አንባቢው ቀጥሎ የሚጠይቃቸውን ጥያቄዎች ይመልሳል: ማን ወሰነ፣ ስጋቱንስ ማን አነሣ። ምላሽ ለመስጠትም ይቀላል።

ተገብሮ መቼ ትክክለኛው ምርጫ ነው?

ተገብሮ ስህተት አይደለም። ትኩረትን የሚያንቀሳቅስ መሣሪያ ነው፤ በአራት ሁኔታዎችም ታማኙ ምርጫ እሱ ነው:

• ድርጊቱን የፈጸመው አይታወቅም። «መስኮቱ በሌሊት ተሰበረ።» ማን እንደሰበረው አያውቁም፤ አንድ ሰው መፍጠር ደግሞ የባሰ ይሆናል።
• ድርጊቱን የፈጸመው አስፈላጊ አይደለም። «ናሙናዎቹ በ4 °C ተቀመጡ።» አንባቢው የሚፈልገው የሙቀት መጠኑን እንጂ የላብራቶሪ ረዳቱን ስም አይደለም።
• ድርጊቱን የፈጸመው ግልጽ ነው። «በ2011 ዓ.ም. ተመረጡ።» ሰዎችን የሚመርጡት መራጮች ናቸው፤ ይህን መናገር ምንም አይጨምርም።
• ርዕሱ ድርጊቱ የተፈጸመበት ነገር ነው። ስለ ውል በሚናገር አንቀጽ ውስጥ «ውሉ ዓርብ ተፈረመ» ማለት ውሉን የአንባቢው ትኩረት ባለበት ፊት ለፊት ያቆየዋል።

የሳይንስና የሕግ ጽሑፎች በእነዚህ ምክንያቶች ተገብሮን ብዙ ጊዜ ይጠቀማሉ፤ የእነዚያ ዘርፎች አንባቢዎችም ይጠብቁታል።እንደ ኢንዶኔዥያኛና ማላይኛ ባሉ አንዳንድ ቋንቋዎች ተገብሮ በዕለት ተዕለት ጽሑፍም የተለመደ ነው፤ እዚያ ከማንኛውም «ገቢራዊ ይቅደም» ደንብ ይልቅ ከላይ ያሉት አራቱ መፈተሻዎች ይበልጣሉ።

መቼ ችግር ይሆናል?

ተገብሮ ችግር የሚሆነው አንባቢው ሊያውቀው የሚገባውን ኃላፊነት ሲደብቅ ነው። «ስህተቶች ተሠርተዋል» የሚለው የታወቀ ምሳሌ ነው: አንድ ነገር እንደተበላሸ ያምናል፣ ማን እንዳበላሸው ግን አይናገርም፤ ብዙውን ጊዜም የተጻፈው ለዚያው ነው።

ተመሳሳይ ነገር በሥራ ጽሑፍ ውስጥ ሳይታሰብ ይከሰታል። «ደረሰኙ በሚቀጥለው ሳምንት ይላካል» ደረሰኙ እስካልደረሰና የማን ሥራ እንደነበር ማንም እስካላወቀ ድረስ ጥሩ ይመስላል። ዓረፍተ ነገሩ ስለ አንድ ተግባር፣ ውሳኔ ወይም ስህተት የሚናገር ከሆነ፣ አንባቢው ሁልጊዜ ማለት ይቻላል ስም ያስፈልገዋል።ተገብሮ ባይኖርም ፈጻሚው በተመሳሳይ መንገድ ሊደበቅ ይችላል፦ «ስህተት ተፈጠረ»፣ «ውሳኔ ተላለፈ» ወይም ፈጻሚውን የማይጠቅስ ሌላ አገላለጽ።

ተገብሮን ወደ ገቢራዊ እንዴት መለወጥ ይቻላል?

1. ድርጊቱን የፈጸመውን ያግኙ። «በ…» የሚል ቃል ይፈልጉ፣ ወይም በእርግጥ ማን እንዳደረገው ይጠይቁ።
2. ድርጊቱን የፈጸመውን ባለቤት ያድርጉት፣ መጀመሪያም ያስቀምጡት።
3. ግሡን ወደ ገቢራዊ መልኩ ይለውጡ፤ ዓረፍተ ነገሩ አሁንም ያንኑ ነገር እንደሚናገር ያረጋግጡ።

ድርጊቱን የፈጸመውን ማግኘት ካልቻሉ፣ ወይም መጥቀሱ የሚያሳስት ከሆነ፣ ተገብሮውን ይተዉት። ይህ ፈተናው መውደቁ ሳይሆን መሥራቱ ነው።

ከመላክዎ በፊት ፈጣን ፍተሻ

ረቂቅዎን በ«ተደርጓል»፣ «ይደረጋል»፣ «ተወስኗል» ዙሪያ የተገነቡ ዓረፍተ ነገሮችንና በ«ተ-» የሚጀምሩ ግሦችን ለማግኘት ይቃኙ። ልብ ይበሉ፦ «ተ-» ያለው ግሥ ሁሉ ተገብሮ አይደለም፤ «ተቀመጠ»፣ «ተነሣ»፣ «ተናገረ» ገቢራዊ ናቸው። ለእያንዳንዱ ተገብሮ፣ አንባቢው ማን እንደሚፈጽም ማወቅ ያስፈልገዋል ወይ ብለው ይጠይቁ። ካስፈለገው እንደገና ይጻፉት፤ ካላስፈለገው ይተዉት።

ለማነጻጸር ሌላ ቅጂ ከፈለጉ፣ በPrivate Writing Assistant ውስጥ ዓረፍተ ነገሩን ይምረጡ፣ «እንደገና ጻፍ»ን ይጫኑ፣ «ተፈጥሯዊ» ወይም «ሙያዊ»ን ይምረጡ። ለውጦቹ ጎልተው የሚታዩበት አዲስ አገላለጽ በጻፉበት ቋንቋ ያገኛሉ፤ የትኛውን እንደሚያቆዩ እርስዎ ይወስናሉ። ዓረፍተ ነገርን ለማንበብ የሚያስቸግረው ሌላው የተለመደ ምክንያት ደግሞ አንድ ዓረፍተ ነገር ምን ያህል መርዘም አለበት? በሚለው ጽሑፋችን ውስጥ ተብራርቷል።